Документы



Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. icon

Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади.

НазваниеАйният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади.
Дата27.05.2013
Размер27.84 Kb.
ТипДокументы
скачать

Айният қонуни


Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. Тафаккурга хос бўлган бу аниқлик хусусияти айният қонунининг мохиятини ташкил этади.

Айният қонунига кўра маълум бир предмет ёки ходиса хақида айтилган айни бир фикр айни бир мухокама доирасида айни бир вақтда ўз-ўзига тенгдир. Бу қонун формал мантиқ илмида « А-А дир» формуласи билан ифодаланади.

Айният қонуни символик мантиқ илмида, яъни мулохазалар мантиғи ва предикатлар мантиғида ўзига хос кўринишда ифодаланади:

Мулохазалар мантиғида а  а ва а  а. (Бунда а - хар қандай фикрни ифодаловчи белги,  импликация белгиси,  эквивалентлик белгиси).

Предикатлар мантиғида (х(Р(х)Р(х)). Бу ифода қуйидагича ўқилади: хар қандай Х учун, агар Х Р белгига эга бўлса, Х шу белгига эга, деган фикр тўғри бўлади.

Айният қонунининг асосий талаби қуйидагича: фикрлаш жараёнида турли фикрларни айнанлаштириш ва аксинча, ўзаро айнан бўлган фикрларга тенг эмас, деб қараш мумкин эмас. Бу мантиқий тафаккурнинг мухим шартларидан биридир. Фикрлаш жараёнида бу қонунни, билиб ёки билмасдан, бузиш қолатлари учрайди. Баъзан, бу холат бир фикрнинг тилда турли хил ифодаланиши билан боғлиқ бўлади. Масалан: «диалектика қонунлари» ва «табиат, жамият ва инсон тафаккурининг энг умумий қонунлари» тушунчалари шаклига кўра турлича бўлса хам мазмунан айнандир.

Тилда мавжуд бўлган омоним ва синоним сўзларнинг қўлланиши хам баъзан турли фикрларнинг ўзаро айнанлаштирилишига, яъни нотўғри мухокамага олиб келади. Масалан: фалсафий нуқтаи назардан «сифат» тушунчаси, ўзига хос мазмунга эга бўлса, бирор хунарманд томонидан бу тушунча, бошқа мазмунда (яроқли, фойдали) қўлланилади.

Шунингдек у, бир тушунчага касб-хунари, хаётий тажрибаси ва дунёқараши турли хил бўлган шахслар томонидан турли мазмун юклатилишида хам намоён бўлади.

Бахс-мунозара жараёнида қандай қилиб бўлса хам рақибни алдаш ва ютиб чиқиш мақсадида айният қонунининг талабларини атайлаб бузувчилар софистлар деб аталади; уларнинг таълимоти эса софистика дейилади.

Баъзан турли маънодаги бир хил сўзларни мохирлик билан ишлатиш орқали ажойиб шеърий мисралар яратилади. Шарқ адабиётида «туюқ» номи билан маълум бўлган бу шеърий мисралар гўзаллиги, инсонга ўзига хос завқ бериши билан ажралиб туради. Бунга Фозил Йўлдош ўғлининг қуйидаги мисралари мисол бўла олади:

Қўлингдан келганча чиқар яхши от,

Яхшилик қил болам, ёмонликни от,

Насихатим ёд қилиб ол фарзандим,

Ёлғиз юрса чанг чиқармас яхши от.

Юқоридаги тўртликда «от» тушунчасининг турли маъноларда қўлланилиши, айният қонуни талабининг бузилишини эмас, балки унга риоя қилинганлигини ифодалайди.

Шунингдек, ўзбек халқига хос бўлган аския санъатида айният қонунлари атайлаб бузилишини, тушунчаларнинг ўз маъносида эмас, балки кўчма маъноларда қўлланилишини кузатиш мумкин. Бу ўзига хос сўз ўйини бўлиб, унда қўлланиладиган нозик қочиримлар аския айтувчининг махоратини кўрсатади ва тингловчиларнинг кулгусига сабаб бўлади.

Демак, хаётда, амалиётда тушунчанинг турли маъноларда қўлланилишидан ғаразли ёки беғараз, яхши ёки ёмон мақсадлар учун фойдаланиш мумкинлигини кўрамиз.

Айният қонуни предмет ва ходисаларнинг нисбий барқарорлигини ифода этган холда, тафаккурнинг ривожланишини, тушунчалар ва билимимизнинг ўзгариб, бойиб боришини инкор этмайди. Бу қонун фикрнинг мазмуни предмет ва ходисаларни тўлароқ билиб боришимиз билан ўзгаришини эътироф этади ва уни хисобга олишни тақозо қилади.

Айният қонуни тафаккурга, унинг барча элементлари, шаклларига хос бўлган умумий мантиқий қонундир. Бу қонуннинг талаблари тафаккурнинг хар бир шаклига хос бўлган конкрет қоидаларда аниқ ифодаланади. Тафаккурнинг тушунча, мулохаза (хукм), хулоса чиқариш шакллари, улар ўртасидаги муносабатлар шу қонунга асосланган холда амалга ошади.



Похожие:

Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconНозидлик қонуни айни бир предмет ёки ходиса хақида айтилган икки ўзаро бир-бирини истисно қилувчи (қарама-қарши ёки зид) фикр бир вақтда ва бир хил нисбатда бирданига чин бўлиши мумкин эмаслигини,
Маълумки, объектив воқеликдаги буюм ва ходисалар бир вақтда, бир хил шароитда бирор хусусиятга хам эга бўлиши, хам эга бўлмаслиги...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconЕтарли асос қонуни
Арсалар ўзининг мавжудлиги учун етарли асосга эга. Хар бир буюм ва ходисанинг реал асоси бўлгани каби, уларнинг инъикоси бўлган фикр-мулохазалар...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconЖамоатчилик фикри социологияси
«қарашлар», «мулоҳазалар», «ишонч», «эътиқод», «лафз», «фикр билдириш», «эътироз», «фикр якдиллиги», «плюрализм» ва ҳоказо терминларга...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconИнтернетда ахборот қидирув тизимлари мавзулар
Интернет тармоғида маълумотларни қидирув бунда ҳар бир фойдаланувчи ўзига керакли бўлган бирор маълумот ёки материални махсус қидирув...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconСиллогизм аксиомаси
Ичида бўлса, унда биринчи буюм хам учинчи буюмнинг ичида жойлашган бўлади» ёки «бир буюм иккинчи буюмда жойлашган бўлса, иккинчи...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconУчинчиси истисно қонуни Учинчи истисно қонуни нозидлик қонунининг мантиқий давоми бўлиб, фикрнинг тўлиқ мазмунини қамраб олиб баён қилинган икки зид фикрдан бири чин, бошқаси хато, учинчисига ўрин йўқ эканлигини ифодалайди
Бу қонун «а в ёки в эмасдир» формуласи орқали берилади. Мулохазалар мантиғида бу қуйидаги формула орқали ифодаланади: рv. Бу формула...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconТуристик бозорни сегментлаш туристик бозорни сегментлаш асослари
Айнан шу бозорни сегментлашнинг асосини ташкил этади. Сегментлаш ёрдамида потенциал истеъмолчиларнинг умумий миқдоридан туристик...
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconҚадимги юнонистон ва европада тарбия, мактаб ва педагогик фикр. (СУҚрот, афлотун, арасту) (2С) Режа
Адимги юнонистон ва европада тарбия, мактаб ва педагогик фикр. (СУҚрот, афлотун, арасту) (2С)
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconДокументы
1. /Макола Фикр.doc
Айният қонуни Бирор буюм ёки ходиса хақида фикр юритилганда уларга хос бўлган барча мухим белгилар, томонлар қамраб олинади. Предмет хақидаги фикр неча марта ва қандай холатларда такрорланишига қарамасдан доимий, ўзгармас ва қатъий мазмунга эга бўлади. iconТемурийлар даврида XIX асрнинг биринчи ярмида ўрта осиёда ижтимоий ҳаёт, тарбия, мактаб ва педагогик фикр (2С) Режа
Темурийлар даврида XIX асрнинг биринчи ярмида ўрта осиёда ижтимоий ҳаёт, тарбия, мактаб ва педагогик фикр (2С)
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©uz.denemetr.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации