Документы



Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари icon

Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари

НазваниеТуристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари
Дата21.05.2013
Размер164.14 Kb.
ТипДокументы
скачать

ТУРИСТИК МАҲСУЛОТ ИСТЕЪМОЛЧИЛАРИНИ МАРКЕТИНГЛИ ТАДҚИҚ ҚИЛИШ


8.1. Истеъмолчи хулқ-атвори асослари

Истеъмолчилар хулқларини асослари асосан унинг хуқуқини тушуниш билан боғлиқ. Истеъмолчи хуқуқини тушуниш мушкул, унинг асл сабабини билиш учун, унинг таъсир этувчи кучларини билиш лозим. Фаоллик энг юқори чўққига етади қачонки ундан бир натижа чиқса, бирор бир мақсадга йуналтириб ташкил этилса доминантга нисбатан иерархия ташкил этилса. Келажакда сифатни ташкил этиш тизими, киши психикасига жамлаб ташкил қилувчи, ташкиллаштирилган йўналишнинг шу тури, характери ягоналигини кўрсатади. Сабаб яъни Мотив (французча matif) таъсир қилиш, орзулар, ҳавас ёки фикрлашни тасвирлаб бериш, шундай хулосага олиб келадики унинг ҳаракатини таъсвирлайди.

Сабаб белгисининг ажратилиши йўналтирилишини билдиради. Бу ҳаракат бирор бир мақсад йўналтирилган бўлиши учун, одам ўзининг нимага муҳтожлигини ва унга нима етишмаётгалигини билиш учун у ўзи шуни тан олиш лозим.

Кўпгина сабаблар билан бирга кишини хулқи билинади. Ҳозирги вақтда ёшларнинг қизиқиши ўрганилган, уларнинг хулқлари бошқаларнинг таъсирига боғлиқ.

Эҳтиёж – бу инсон хаёти давомида ўсиши ва ривожланиши шахсни ижтимоий гуруҳини, жамиятдаги мақсадини ўстириш учун мустақил зарурий омиллар талабини таъминлайди (мадад беради). Бозорда истеъмолчи ўзининг тўлов қобилиятини талаб орқали кўрсатади. Пулни тақсимлашни зарурияти ёки имконияти туғилиши билан ҳозирги ва кейинги хулқини уларнинг афзалликлари орқали тушунтириш мумкин. Туризм хизмат кўрсатиш нуқтаи-назаридан маркетинг бўлими ўзини олдига қўйидаги вазифаларни қўяди:

  • қандай хизмат кўрсатиш турлари ўзгариши мумкин;

  • қандай қилиб янги реклама ва савдо-сотиқ ишларини ташкиллаштириш мумкин;

Реклама шу товарни қандай афзалликлари эгалигини кўрсатади ва қандайдир натижага эришади; инсон ўзининг эҳтиёжини қондириш учун ҳаракат қилади. Баъзилари шундай серҳаракатчанки, улар ўз истакларниларини ҳар қандай йўл билан қондиради. Бундан келиб чиқадики - сабаб талаб даражаси босимини кучлилигидан келиб чиқади. Шахснинг истеъмолини қондириш зўриқишни йўқотади. Лекин кейинчалик янги хоҳиш пайдо бўлади. Шундай қилиб давом этаверади. Мана шу ишнинг бажарилиши 5 хил амалда бўлади. Ҳақиқатдан ҳам бу кўрсаткичлар ўзининг етарли самарасини беради.


^ 11-чизма. Эҳтиёжнинг йўналишлари


Биринчи босқич-истеъмолнинг вужудга келиши. Истеъмол қилганда юзага келади истеъмолчи ўз “талабини” қондира олмай, қондириш учун ҳаётида маълум бир ўзгаришлар киритишни талаб қилади. Эҳтиёж пайдо бўлди дегунча истеъмолчи унга чора кўриш учун шошилади. Учинчи босқичда аниқ йўналишга солинган таъсир ҳаракати ташкил топади. Шу ташкил топган ҳаракатни қондириш учун киши хаёлан қандай қилиб чора кўриш йўлларини ва воситаларини излайди. Тўртинчи босқич - амалга ошган фикрдан иборат. Бунда киши бажариш эҳтиёжни қондириш учун ҳаракат қилиши лозим. Охирги босқичга қондирилган эҳтиёж киради. Эҳтиёж қондирилгандан сўнг унинг камайиши, тугаши ёки янги эҳтиёжнинг туғилиши юз беради. Эҳтиёжни аниқ сабаблар билан бошқариш мушкул, чунки киши бозордаги ҳатти-ҳаракатига товарларга бўлган эҳтиёж таъсир қилади, товар камёб бўлганда ҳам шу товарга интилишга ҳаракат қилинади. Истеъмолга бўлган эҳтиёжимиз баъзи бир сабабларни келтириб чиқаради, бир товарни олингач, бошқаларига ҳам эҳтиёж юзага келади.. Туризмда ҳам худди шундай муаммо юз беради. Мисол учун кишининг истеъмол эҳтиёжини қондириш унинг ўзига боғлиқ, яъни дам олишга боришдан ёки ишлашга бориш қаттий назар одам (турист) ўз онгига ишонган ҳолда ҳар хил афзаллик аломатларини ўргатиб туристик хизматларни сотиб олишда онгли равишда йўналтиради. Эҳтиёж қўзғатувчи сабабини ўрганишда туристик ташкилотлар истеъмолчининг бозордаги асосий билиб олдида мураккабликлар юзага келади. Лекин эҳтиёжнинг қай даражада оғирлигини билиш лозим. Маркетинг ташкилотлари ёрдамида мижозларда шундай сотиб олиш хоҳишни ташкил қила олиш жуда муҳим. Бунинг учун қуйидагиларни билиш шарт.

  1. Туризм таклифлар қандай қабул қилинмоқда.

  2. Қандай истеъмол эҳтиёжлари уларни қондиради.

  3. Қандай қизиқтирувчи омиллар ёки унинг тескариси, ривожланишда халақит берувчи таклифларни билиш лозим.

  4. Мижознинг хулқига қараб унга қайси хизмат тури ёқишини билиб олиш лозим.

  5. Туризмни ривожланиши учун мижозларни талаб ва таклиф фикларини билиш.

Бундан келиб чиқиб истеъмолчининг эҳтиёж қийинчиликларини синчиковлик билан ўрганиш лозим, бундай изланишлар туристик товарларни бозор талабига жавоб беришини таъминлайди.

Шуни ҳисобга олиш лозимки, бу сабаблар такрорланмаган ва жуда қийин сабаблар (мотивлашиш) қоидаси мавжуд.

Фрейднинг сабаблар қоидаси – киши хулқи аниқ психологик куч таъсирида, ўз хулқига ҳар доим ҳам, жавоб бера олмайди, бу таъсир сабаб қоидасига асос қилиб олинган. Буни шундай тасаввур қилиш мумкин у ўзининг ички ва ташқи хулқини рағбатлантирганда унга жавоб берувчи реакциясидан билиш мумкин. Бу маркетинг учун истеъмолчи хоҳишига қарши айланма бориш, жамоа томонидан қараганда бу эҳтиёж фойдали.

А.Маслау сабаб қоидаси - кишининг хоҳиши ва эҳтиёжлари ҳар хил тенгликларга асосланган. Истеъмолчилар олий ва паст табақалардан келиб чиққан ҳолда ҳоҳиши ва эҳтиёжларини қондирадилар.

Биринчи ўринда истеъмолчи ўз эҳтиёжини қондириши учун овқатланади. Эҳтиёж қондирилгандан сўнг киши яна янги эҳтиёжларини қондириш учун ўзида сабабларни излайди. Бу қонунда маркетинг шундай хулоса чиқарадики истеъмолчининг эҳтиёжини унинг маблағларга боғлиқ. Бундан келиб чиқадики аввалги эҳтиёжлар қониқтирилгандагина юқоридаги эҳтиёж қониқтирилади. Бу билдирадики, элементлар эҳтиёжлар қаратилган товарлар бўлган тақдирда ўз-ўзини ифода қиладиган товарлар бўлади. Лекин аниқ равишдаги вазиятни ҳисобга олиш лозим. Кўпинча шундай вазият ҳам бўладики, мода киши эҳтиёжига тўғри келавермайди. Бу вазиятда киши талабидан кўра мода устун келиши мумкин .

Маслоунинг қоидасига кўра туристик хизматнинг кўпгина турлари, киши ҳурмат билан муомала қилиш ва уни эътироф этиш - буларнинг ҳаммаси туристик хизматларни яхши кўрсатишга боғлиқ, яна туристларнинг талаби бўйича уларнинг талабини қондиришга ҳаракат қилинади.

Шундай қилиб туристлар ўз соғлиқларни, ва ўз хавфсизликлар таъминланганлигини ўзлари ҳис қилишлари шарт (терроризм хавфи, жиноий жавобгарлик, соғлиқ). Шу сабабдан туристик, фирмалар шуни назарда тутиши лозимки, туристларнинг шахсий хавфсизлигининг сақланишини, суғурта қилинишини ва тиббий ёрдам кўрсатилишини кафолатлаш лозим. Турист маблағига қараб иш бошлаши ёки дам олиши учун ташкиллаштирилган сафарга боради. Меҳмонхона ишчилари ва маҳаллий аҳоли томонидан уларни ҳурмат қилиш кафолатини бериш ҳам шартдир.

Агар турист ўзини қийин маршрутларда (йўналиш) синамоқчи бўлса туристик фирмалар уларга шароит яратиб бериши лозим.(Масалан – тоғ сувларидан қайиқда тушиш, қийин тоғ тизмаларида юриш).

Д. Шварцнинг сабаблар қоидаси рационал ва эмоционал сабабларни кўриб чиқади. Шундай туркумлаш асосда, асосий рационал сабабларини туристларда уйғотиш йўлларини ишлаб чиқади.

^ Фойда ёки иқтисод. Бу 2та тушунча пулни ва вақтни тежаш орқали қулайлик яратишдан иборат.

Хавф - хатарни пасайтириш. Туристлар ўзи мустаҳкам ва қулай сузиши учун шароит яратиш ва уларга шу тўғрисида кафолат бериш.

Қулайлик Туристлар ўзи қулайлигини енгиллаштириш лозим у туристик фирмаларни қулай жойлашганлигига қараб танлайди (географик қулайлик).

Сифатли туристик хизмат танлаб бўлингандан сўнг кўпинчалик кутилган сифатли натижа юзага келиши лозим. Шунга қарамасдан туристик хизматнинг нархи арзон бўлса, истеъмолчи хизматнинг сифатсиз деган фикрга келиши мумкин.

Сифатли хизмат кўрсатиш. Мижозларга хизмат кўрсатишда уларнинг

Таъбига қараб улар қандай хизмат кўрсатишни олдиндан билиб боришади. Шундай вазиятнинг яратиб беришда катта муваффақиятни “Макдональдс” компанияси қозонган. Сифатли хизмат кўрсатиш, тезлик, тозалик, ўзига хос фирма услуби ва овқатларнинг хушбўй таъми - бунинг ҳаммаси мижозларни қизиқтиради.

Обрў туристик фирмада яхши хизмат кўрсатиш сабабидир.

Ташкилотнинг обрўсига қараб кўпинча мижозлар унинг хизматини қадрлайди ва унга ишонади. Туристга хизмат кўрсатишни сотиб олиш учун нафақат рационал сабаб, балки эмоционал сабаблар муҳим ўрин тўтади.

Ўз-ўзиники. Ҳар бир шахс ўзини танитишни хоҳлайди. Кишилар ўзини ҳурмат қилишни қадрлашни билишлари лозим. Туристик фирмалар шундай вазиятни яратиб бера олмайди. Бу кўпинча ўзини оқлайди ва йирик фойда келтиради. Ҳурмат қозониш. Баъзи кишининг туристик фирмаларнинг хизмат кўрсатиш жараёни эмас, балки, обрўси қизиқтиради. баъзилари эса шу фирмаларнинг фаолияти қизиқтиради. Шунинг учун турфирмалар мижозлар билан ишлаш даврида керак. Ортиқча реклама қилиш лозим эмас, балки мижозларга ўзи танлаш хуқуқини бериш лозим.

Фаҳмлаш. Ҳар доим янги очилишларга билимга, ҳаракатларга интилиш кишиларни топиш бу ерда энг муҳимидир. Шу кишиларнинг мисолида бошқа мижозлар ҳам осонроқ жалб қилинади.

Мода кетидан: Ҳар бир потенциол истеъмолчилар гуруҳида шундай шахслар борки, уларнинг ҳулқи бозорда мода кетидан қувиш сабабларини белгилаб беради. Туристик фирмаларнинг мажбурияти шундан иборатки, улар ўз вақтида лозимли маслаҳатлар бериши ва уни белгилаши лозим.

Жамиятда ёқимли бўлиш ҳоҳиши. Киши жамиятда ўзини кўрсатиши ва танишиш ҳоҳишидан ташқари, яна шу жамиятга қабул қилишларига ҳаракат қилади. Кишилар атрофдагилар учун катта ёки кичик кўринишга ҳаракат қилади. Бу қаттиқ ҳаяжонли ҳаракат мижозни аниқ бир ҳаракатни бажаришга ундайди. Мижозлар учун бундай ҳаракатлар кучли таъсир қилади ва улар ўзлари қарор қабул қиладилар. Баъзилари эса бу ҳолда ўзларини тутиб турадилар. Хулоса қилиб айтганда ҳар бир истеъмолчи қалбида ҳар қандай йўллар билан жамиятга қабул қилиниш ва унда яхши кўриниш ҳиссини уйғотиш масаласи қўйилади. Бунинг учун Д.Карнеги қоидасига амал қилиш лозим - У кишилар психологияси алоқаси бўйича мутахассис бўлиб “Кўпроқ олижаноблироқ бўлинглар”, деган эди.

Бу сабабни икки тамонлама кўриш мумкин. Бир томондан у бир гуруҳга тегишли бўлишни хоҳлаши. Унда бу эҳтиёж ҳар қандай гуруҳий сафарларга бориш, дўстона муносабат ўрнатиш ва ҳоказо. Иккинчи томондан юқори натижага эришиш мустақилликни билдиради. Бунда гап индивидуаллик, кўриниши эҳтиёжи, умумий мижозлар, оммаси ичидан ажратилган холни билдиради.

Кўп сонли ишлаб чиқилган сабаб қонунларига қарамасдан қонунлар киши ҳатти ҳаракатини ҳар қандай тарзда маълум қилади. Бунга инсон психологиясини тўлиқ ўрганиб чиқилмаганлиги ва унинг дунёсининг қоронғулиги сабаб деймиз. Бирлашган сабаблар, туристик хизмат кўрсатиш истеъмолчиларда бир-бирига қарама-қарши эҳтиёжларини уйғотади.

Масалан:

яккалик ва гурух билан бирга.

ўртоқлик ва чаққонлик.

дам олиш ва фаолият.

томир ёйиш ва унинг акси.

пассив эҳтиёж ва бўш вақтни мазмунли ўтказиш.

таътилни белгилаб берилган дастур бўйича ва ўз хоҳиши бўйича ўтказиш.

Мана шундай қарама-қарши эҳтиёжлар сабабли туризмни маркетинг бўйича ўрганиш ва мижозлар ҳатти-ҳаракатини олдиндан қайд қилиш зарур.

Туристик фаолият спецификаси айниқса ҳаяжонли сабабларга назар солишни талаб қилади. Ишнинг маъноси шундаки, кишини ҳаяжонли онлари кўпинча ўз томонига оғдиради, инсон компьютер эмас, ундан мақсадга мувофиқ бўлишни кутиб бўлмайди.

Шунинг учун туристик хизмат кўрсатиш фирмалари ва мижозлар ўртасида аввало мижозларнинг ҳаяжонли онларига ва шунингдек бошқа асосларга эътибор қаратиш лозим. Мижозларнинг ҳатти-ҳаракатини, уларни қайси туристик хизмат қондиришини маркетинг изланишлари орқали аниқлашни муҳим омил деса бўлади.


^ 8.2. Истеъмолчилар томонидан кўрсатилган хизмат даражаси бўйича берилган баҳолар

Маркетинг асосида ишни юритиши самарали бўлиши учун, истеъмолчилар ўз олдига баъзи сабабларни назарда тутиб эмас, балки қандай сотиб олиш масаласини қўйишлари лозим.

Сотиб олиш ишлари - бу мизожларда туристик маҳсулотни сотиб олиш истагини уйғониб, сотиб олгандан кейинги хулосагача босиб ўтилган масофа деб тушунса бўлади.

Чунончи, сотиб олиш ишлари мижознинг фирмаларга мурожат қилинишдан анча аввал бошланади, бу ишлар оқибати эса кейинчалик сезилади.

Мижозлар туристик маҳсулотнинг нима учун сотиб олаётганини тушуниш учун уларнинг ҳатти-ҳаракатини билсак мақсадга мувофиқ бўлади. Бу албатта, қайсидир маънода чинакамидан фарқлироқ ва истеъмолчиларни ўзига хослиги ва ташқи муҳитига боғлиқдир. Лекин кўп истеъмолчилар ўзаро ўхшаш йўлларни танлашади. Истеъмолчиларни дилидагини тушунган туристик фирмалар ҳар қанақанги йўллар билан ўз маҳсулотларини сотишлари мумкин бўлади.

Маркетингда сотиб олиш ишлари хулоса чиқаришдек гап, чунки унда бамисоли зина каби босқичма-босқич хулоса чиқарилади.





^ 12-чизма. Истеъмолчининг қониқиш жараёни


Сабаблар ҳаракатидан хулоса чиқарган ҳолда биз биламизки, бизнинг ҳатти–ҳаракатимизни бошқарувчи безовталаниш ҳисси ёки қониқмаслик, у ёки бу фаолият шаклини ривожлантиради.

Қониқиши ҳиссини етарли даражага етказиш бир неча боқичдан ташкил топган.




^ 13-чизма. Туристик маҳсулотни сотиб олишда аниқ хулоса чиқариш ҳаракати.


Эҳтиёжни англаш ҳар қандай ички (шахсий) ва ташқи вазиятларга боғлиқдир.

Туристик маҳсулотни олишда аввало мижозда шу маҳсулотга эҳтиёж бўлиши зарур. Лекин эҳтиёж нимадир етишмаслиги десак, туристик маҳсулотни сотиб олиш учун инсонга аниқ эҳтиёжни индентификацияси қилиб уни белгиланган эҳтиёжга трансформация қилиш лозим. (Транформация қилинган эҳтиёжга ўз навбатида белгиланган маҳсулот тури тўғри келади).

Эҳтиёжни англамоқ даврини ўрганиш кишининг ўз муамолаларини тушинишда туртки бўлган ҳоллар деб англаса бўлади. Бу бизни қуйидаги саволларга жавоб олишга ундайди:

1. Қандай эҳтиёжлар пайдо бўлди?

2. Нималар уларнинг содир бўлишига кўмак берди?

3. Қандай қилиб мижоз эҳтиёж орқали муайян бир туристик хизматни танлайди?

Шундай ахборотимиз бўлса ҳаракатни янада қўзғатувчиларни (қизиқтирувчи) билсак бўладики,улар келажакда маркетинг фаолиятида фаол қўлланилади. Бу ҳолда назарда тутиш лозимки туристик корхоналар эҳтиёжни англашда маркетинг қизиқтирувчилари орқали эришади. Мижозга ўргатиш омиллари орқали таъсир қилиш навбатма–навбат амалга оширилади.

Ахборот излаш даврида мижоз ўз эҳтиёжини қондириш учун тўлиқ маълумотлар тўплайди. Бу маълумотлар туристик фирмалар хизматларига боғлиқдир. Маълумотларни йиғиш ҳар қандай йўллар билан амалга оширилади.

Бу ишда мижоз ўз қобилиятини ишга солиб ҳар қандай муаммоларни ечишга қодир эканлигини кўрсата билиш лозим.

Мижознинг маълумот тўплада қўл келадиган энг фаол шакл турфирмаларга тўғридан-тўғри мурожаат қилишдир. Мижоз туристик маҳсулотни сотиб олишда маслаҳат олиш учун қуйидагилар мақсадга мувофиқ:

1. Мижозлар маълумот оладиган асосий манбааларни белгилаш.

2. Туристик хизматларни сотиб олишда қабул қилинадиган қарорнинг муҳимлигини баҳолаш. Истеъмолчи лозимли маълумотларни тўплаган сўнг ахборотни баҳолашга ўтади. Бу даврда олинган хизматларнинг турлари нисбатан баҳолашни амалга оширади. Бунда хизмат кўрсатган туристик фирмаларнинг хусусияти эътиборга олинади.

Мижоз аниқ хизматни танлагач ахборотни баҳолаши маркетинг мутахасиссларига жудаям муҳим. Истеъмолчи қай бирини танлаганини олдиндан айтиб бериш муаммога айланади. Буни бажариш бир мунча мушкул, чунки ахборотни баҳолаб иш юритишнинг бирламчи таркиби мавжуд эмас.

Туристик корхоналар мижозларга хизмат кўрсатишда ўз хизматларини баҳолаш ва маркетинг ишларида ҳар қандай вариантларни қўллайди. Бир томондан таклиф қилинган туристик маҳсулотларнинг нуфузини ошириб, иккинчи томондан шу маҳсулотга истеъмолчининг фикрини ўзгартириб, унинг бошқа фирмалар маҳсулотни олдида нуфузи юқорилигини тушунтириш зарур. Бошқача сўз билан айтганда, мижозда фирманинг маҳсулотига янгича қараш ва фикрлаш ҳиссини ўрнатиш лозим. Фирма ўз маҳсулотига озгина ўзгартириш киритиб мижоз учун уни қизиқарли қилиш мумкин.

Ахборатга баҳо бериб истеъмолчи туристик маҳсулотни сотиб олишга жазм қилади. Мижознинг сотиб олиш тўғрисидаги қарор қабул қилишда ҳар қандай тасодифликлар мавжуд бўлиши мумкин. Масалан, дўстлар, ҳамкасабалар, таниш-билишларнинг фикри мижознинг сотиб олишга бўлган ўз фикрини тамоман ўзгартириб юбориш мумкин. Шуни қайд қилиш зарурки, ён атрофдагиларнинг фикри мижознинг таассуротига маълум даражада таъсир ўтказади. Фирма маҳсулоти тўғрисида ёмон маълумот берганларнинг омма ичида обрўлари юқори бўлса мижоз шуларнинг фикрига қўшилиб олмоқчи бўлган маҳсулотниям олмай қўяди.

Масаланинг иккинчи томони шундаки, мижоз ўз ҳамёнига қараб иш қилади (масалан мижозни маблағи ўзгариши мумкин).

Мижознинг қарорига кутиладиган хатар ҳам ўз таъсирини ўтказиши мумкин. Унда бу хис сотиб олган маҳсулотдан тўла қониқишни таъминлайди.

Шу сабабдан фирма ўз маҳсулоти тўғрисидаги маълумотни мижозга жонбозлик кўрсатиши лозим.

Туристик бизнесда ҳар бир фирманинг маҳсулотини қанча кўп мақталса, фирманинг истеъмолчилари шунча кўпайиб, даромади ошади.



    1. ^ Туристик корхоналарда истеъмолчилар учун ахборот манбаълари

Бошқарувчи ҳар қадамда режани таҳлил қилиш жараёнида, маркетинг тадбирларининг самарасини, кучини текшириб кўришда истеъмолчи-мижозлар, рақобатчиларга уларнинг товарлари, диллерлар, агентлар ва бошқа шунга ўхшаш бозор билан боғлиқ бўлган кучлар ҳақидаги ахборотга муҳтож бўлади.

Ахборотлар олиниш манбаига кўра қуйидагича бўлади:

1) ташқи ҳисоботлар тизимидан олинади, улар қуйидагилар:

а) маҳсулотлар сотилиши кўрсаткичлар

б) жами харажатлар

в) моддий заҳиралар ҳажми

г) нақд пул ҳаракати

д) дебитор ва кредитор тўғрисидаги ахборотлар

2) Кундалик маркетинг ахбороти-тижоратга тегишли мунтазам келиб турувчи ахборотлар:

а) агентлардан;

б) рақобатчилар ҳақидаги ахборот манбалари:

- харид қилинган товардан;

- “очиқ эшиклар” ва махсус кўргазмалар;

- чоп қилинган ҳисоботлар;

- акционерлар мажлисида иштирок этиш ишдан бўшаб кетган ва ҳозирда ишлаётган ходимлар билан суҳбат;

- реклама.

Ахборотларни сотиб олиш ва махсус ахборот тўплайдиган бўлимлар ташкил қилиш натижасида йиғиш мумкин.

Катта фирмалар шундай тадқиқотларга буюртма беради:

1-босқич. Яхши аниқланган муаммо ва мақсад - муаммо ҳал этилишининг 50% идир.

2-босқич. Қандай ахборот лозимлигини аниқлаб олиш ва бу ахборотни қай тарзда йиғиш лозимлигини ва уларни қандай манбалардан йиғиш лозимлигини аниқлаш.

Иккиламчи манбалардан олинадиган ахборотлар:

а)Ички манбалар:-фирма ҳисоботи: фойда ҳакидаги ҳисобот;

- зарар ҳақидаги ҳисобот;

- балансда қилинадиган ҳисоб-китоб;

- сотиш кўрсаткичлари;

- счёт-фактуралар;

- моддий товарларни ҳисобга оладиган ведомостлар;

- олдинги сафар қилинган тадқиқотлар ҳисоботи.

б) Ҳукумат томонидан чоп этилган ҳисоботлар:

  • қисқартирилган стастик тўплам (демография, экология, социология);

  • шаҳарлар, районлар тўғрисидаги статистик маълумотнома;

  • саноат истиқболлари тўғрисидаги стастик маълумотнома;

  • маркетинг ахборотлари қўлланмаси.

в) китоблар ва кундалик ахборотлар манбаи (газета, журналлар);

г) тижорат ахборотлари:

  • реклама ва тарифлар тўғрисида;

  • оилалар харид қиладиган ҳалқ истеъмол моллари ҳақида;

  • улгуржи ва чакана нархлар ва сотиш ҳажмлари ҳақида.

Бирламчи ахбоорт манбаларидан олинадиган ахборотлар:

  • анкеталарга ва саволномаларга жавоб олиш;

  • телефонларда интервью олиш.

3-босқич. Ахборотларни тўплаш - энг қимматга тушувчи ва хатоларга йўл қўювчи босқич. Сўров орқали ахборот тўпланганда тўртта муаммо пайдо бўлиши мумкин:

1.Анкетага, сўровномага жавоб берувчи на уйда, на ишда бўлмаслиги;

2.Саволларга жавоб беришдан бош тортиши;

3.Ҳаққоний жавоб бермасдан, атайлабдан чалғитиши;

4.Савол - жавоб олиб борувчининг ноҳақлиги.

4-босқич. Бунда йиғилган ахборотларни таҳлил қилиш учун:

  • бутун жамланган ахборотдан лозимлиларини танлаб олиш;

  • жадваллар тузиш ва унга ахборотларни жойлаш;

  • частотасини, яъни шу ахборот неча марта учрашлигини аниқлаш, ҳисоблаш;

  • ўртача даражасини топиш;

  • сочилиш даражасини аниқлаш.

5-босқич. Олинган натижаларни тақдим этиш. Раҳбарларга масала ва муаммони ҳал қилишда лозим бўлган ахборотнинг асосийларини бериш (модель ёки методларни эмас).

Маркетинг ахборотларини таҳлил қилиш тизими асосан стастик банк ва моделлар банкини тузишдан иборат. Статистик банк қуйидаги саволларга жавоб бериш учун лозим бўлади:

  • асосий ўзгарувчан кўрсаткичлар нима ва уларнинг тижорат кўрсаткичларига таъсири қандай?

  • нарх 10%га ва реклама харажатларини 20%га оширилса, нималар ўзгаради?

  • Бозор қандай ўзгарувчан кўрсаткичлар бўйича сегментлаштирилади, қанча сегмент мавжуд?

  • регрессион анализ нима?

  • корреляцион анализ нима?

Моделлар банки - маркетинг қарорларини қабул қилишда оптимал-мақбул вариантлар қабул қилиш учун лозим бўладиган математик моделлар мажмуаси: нарх-наво қўйиш тизимининг модели; нархни ҳисоблаб топиш модели; жойлаштириш модели; рекламани техник жиҳатдан комплекс ҳал қилиш модели; реклама бюджетини ҳисоблаш модели.

Хулоса

Истеъмолчи хулқ-атворини ўрганиш маркетинг мутахассисига уларга таъсир этиш учун кенг имкониятлар эшигини очиб беради. Маркетинг асосида ишни юритиши самарали бўлиши учун, истеъмолчилар ўз олдига баъзи сабабларни назарда тутиб эмас, балки қандай сотиб олиш масаласини қўйишлари лозим.

^ Таянч иборалар

Истеъмолчи хуқуқлари, мотив, нарх-наво қўйиш тизимининг модели, реклама бюджетини ҳисоблаш.

Назорат саволлари

1. Маркетинг бўлими қандай саволларни қўйиш лозим?

2. Туристик эҳтиёж нима?

3. Истеъмолчилар хуқуқлари қандай?

4. Реклама бюджети қандай аниқланади?

5. Моделлар банки нима?

6. Бозор қандай ўзгарувчан кўрсаткичлар бўйича сегментлаштирилади?

7. Асосий ўзгарувчан кўрсаткичлар нима ва уларнинг тижорат кўрсаткичларига таъсири қандай?

8.Регрессион анализ нима?

9.Корреляцион анализ нима?

10. Бирламчи ахборот манбаларидан олинадиган ахборотлар қандай турларга бўлинади?

Адабиётлар рўйхати

        1. Комилова Ф.К Халқаро туризм бозори. Ўқув қўлланма.-Т.: ТДИУ, 2006.

        2. Komilova F.K Turizm marketingi. O`quv qo`llanma.-Т.: Uzinkomsentr, 2003.

        3. Комилова Ф.К Нурмуҳамедова М. Меҳмонхона ва ресторан хўжалиги маркетинги. -Т.: ТДИУ, 2003.

4. Биржаков М.Б. “Введение в туризм”. –М.- Санкт – Петербург 2005г.

5. Маринин М.М. Туристские формальности и безопасность в туризме” –М.:-Финансы и статистика, 2004.

6.www.travel.ru

7. www.Palomnik.Ru

8. www.Uzland.Uz



Похожие:

Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconИнсоннинг меҳнат қилиш фаолияти ва хулқ-атвори. Мартаба ва унинг йўналишлари. Мартаба босқичлари
Бу хизмат пиллапоясидан тадрижий равишда илгарилаб бориш, ходим кўникмалари, қобилиятлари, малака имкониятлари ва фаолияти билан...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТуристик бозорни сегментлаш туристик бозорни сегментлаш асослари
Айнан шу бозорни сегментлашнинг асосини ташкил этади. Сегментлаш ёрдамида потенциал истеъмолчиларнинг умумий миқдоридан туристик...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconКорхона ва ташкилотларда персонал хулқ-атворини бошқариш. Хулқ-атвор тушунчаси
Хулқ-атвор шахснинг атроф-муҳит билан ўзаро таъсирга киришиш шаклларидан иборат бўлиб, улар бир қатор омилларга боғлиқ бўлади. Шахсни...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТуризм ва меҳмондорчилик бозори тузилмаси туристик талаб омиллари
Режалаштирувчи ва саноатчи туристик ғояларга эга бўлса, талабнинг асосий мотивларини тўғри англаши зарур. Саёҳатни мотивлаштирувчи...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТуристик корхоналар маркетингини ташкил этиш ва назорат қилиш маркетинг хизматларининг кучли тузилмасини ташкил этиш
Туристик корхонада маркетинг концепциясини амалга ошириш учун тегишли маркетинг хизмати амалга оширилади. Тур корхонанинг ташкилий...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТушунча, уларнинг аҳамияти 10 Қишлоқ хўжалигининг ялпи маҳсулоти таркиби динамикаси
Тармоқда етиштирилаётган ялпи маҳсулот қиймати алоҳида маҳсулот турлари, тармоқлар ва хўжалик бўйича аниқланади. Ялпи маҳсулот тармоқнинг,...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТуристик бизнесда маркетинг коммуникациялари комплекси туризмда маркетинг коммуникацияларининг аҳамияти
Туристик (ташкилот) фирма фаолият олиб борадиган муҳит мураккаб коммуникациялар тизимида амал қилади. Фирма ўз мижозлари, банклар,...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconТуристик хизмат истеъмолчиларининг маркетинг тадқИҚотлари
Сабаб яъни Мотив (французча matit) таъсир қилиш, орзулар, хавас ёки фикирлашни тасвирлаб бериш, шундай хулосага олиб келадики унинг...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари icon2. Истемолчиларни жалб этиш ва ушлаб туриш. Кулай истеъмолчи ва истеъмолчиларнинг қулайлигини таҳлил
Замонавий харидор маҳсулотларнинг савдо маркасининг ишлаб чиқарувчиларнинг баҳолар ва товар етказиб берувчиларнинг кўп микдордаги...
Туристик маҳсулот истеъмолчиларини маркетингли тадқИҚ Қилиш истеъмолчи хулқ-атвори асослари iconИқтисодий билим асослари” бўйича фан ойлигини ўтказиш юзасидан методик тавсия
Мустақил тараққиёт йўлидан бораётган мамлакатимизнинг узлуксиз таълим тизимини ислоҳ қилиш ва такомиллаштириш, янги сифат босқичига...
Загрузка...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©uz.denemetr.com 2000-2015
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации